wisal stuido
جۇڭگودىن نىمىشقا جوبىس چىقمايدۇ؟

جۇڭگودىن نىمىشقا جوبىس چىقمايدۇ؟


جوبىس ئىستىپا بېرىۋېدى، بەزىلەر خۇشال بولدى، بەزىلەر غەمكە پاتتى:
جوبىس ئىستىپا بەرگەندىن كېيىن «ئالما»نىڭ پاي چېكى %5 چۈشۈپ كەتتى، «ئالما» شېركىتى بىلەن بىۋاستە مەنپەئەت مۇناسىۋىتى بولغان شېركەتلەرنىڭ پاي چېكى باھاسى تەڭلا زەربىگە ئۇچراپ، ئارقا- ئارقىدىن چۈشۈپ كەتتى؛ لېكىن، سامسۇڭ بىلەن HTC قاتارلىق «ئالما»نىڭ رەقىپلىرىنىڭ پايچەك باھاسى بىر قەدەر يۇقۇرى بولغان ئۆرلەش ھالىتىدە ئۆستى. پاي بازىرى «ئالما»نىڭ جوبىسقا تەڭ ئىكەنلىكىنى، جوبىسنىڭ «ئالما»سىنىڭ ھەقىقەتەن قىرىش كۈچىگە ئىگە ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلىدى.
جوبىس دېگەن كىم؟ جوبىس «ئالما» شېركىتى ئۈچۈن ئادەم ئىشەنگۈسىز بىر مەھسۇلات لىنىيىسى قۇرۇپ چىقتى. iPad2 بازاردىكى بىردىن-بىر ئىناۋەتلىك تەكشى يۈزلۈك كومپيۇتېر بولۇپ قالدى، iPhone ئەقلىي ئىقتىدارلىق يانفۇننىڭ زور بىر قىسىم پايدىسىنى يۇتىۋالدى، Mac بىردىن-بىر ئىشلەپچىقىرىش سانى ئېشىۋاتقان شەخسىي كومپيۇتېر مەھسۇلاتى ئىدى...
جوبىس ئالما مەھسۇلاتلىرىنى تەرەققى قىلدۇرۇشنىڭ بارلىق ئۇششاق- چوڭ ھالقىلىرىنىڭ ھەممىسىگە رىياسەتچىلىك قىلدى. «ئالما»نىڭ خىزمەتچىلىرى 45 مىڭدىن ئېشىپ كەتكەن بولۇپ، بۇنىڭ ئىچىدە دۇنيا بويىچە بىرىنچى ئورۇندا تۇرىدىغان مەھسۇلات لاھىيىلىگۈچى، ئىنژېنېر ۋە تىجارەتكە مەسئۇل 1T شېركىتى بار ئىدى، جوبىس ئۆزى يالغۇز شېركەتتىكى بارلىق ئادەملەرنىڭ ئويۇشۇش كۈچىنى يەتمەكچى بولغان بىردىن-بىر مەقسەت ئىجاد قىلىشقا مەركەزلەشتۈردى.
جوبىس ئىلاھ ئەمەس، «ئالما»نىڭ ئۇنىڭ قولىدا شانلىق نەتىجىلەرنى يارىتالىشىدىكى سەۋەپ ئۇنىڭ قىلچە تەۋرەنمەي ئىجاتچانلىقنى يېتەكلىگەنلىگىدە. «جوبىسچە» ئالما مەھسۇلاتلىرىنىڭ ھەممىسى «يېڭىلىنىشچان» ۋە «ئىجادىيلىق»نىڭ ئالماش سۆزىگە ئايلاندى، جوبىسنىڭ «ئالما» مەھسۇلاتلىرىغا بولغان ئۈمىدىمۇ ipad مەھسۇلاتلىرىنىڭ ئېلانىدىكى « يەنە بىر قېتىم دۇنيانى ئۆزگەرتىش» بىلەن ئوخشاش ئىدى.
ھەش-پەش دېگۈچە جوبىسنىڭ نەزىرى جۇڭگوغا تىكىلدى. نۆۋەتتە، جۇڭگو دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ ياساش دۆلىتى ھېساپلىنىدۇ، مەھسۇلات سۈپىتى ئالدىنقى ئورۇندا تۇرىدىغان iphone4 نىمۇ دۆلىتىمىز كارخانىلىرى ۋەكالىتەن ئىشلەپچىقىرىدۇ. يۇقۇرىسى نەپىس ئېلېكترون مەھسۇلاتلىرىدىن تارتىپ، تۆۋىنى پايپاق، چاقماققىچە جۇڭگو ياساش كەسپىنىڭ تەرەققىياتى بارغانسېرى جۇش ئۇرۇپ راۋاجلىنىۋاتىدۇ. بىراق، جۇڭگودىن نىمىشقا جوبىس چىقمايدۇ؟
جۇڭگو بىلەن ئامېرىكا كۈلتۈر، تارىختىن تۈزۈلمە ۋە ئىجتىمائىي قۇرۇلمىغىچە نۇرغۇن جەھەتتىن پەرققە ئىگە. بۇنىڭ ئىچىدىكى بىر قىسىم پەرقلەر دۆلىتىمىز كارخانىلىرىنىڭ تەرەققىياتىغا توسقۇنلۇق قىلىپ، جۇڭگودا « ئىجادىيەت»كەملىگى ۋە «يېڭىلىنىشچان» مەھسۇلاتلارنىڭ ئاز چىقىشىنى كەلتۈرۈپ چىقارغان.

بىرىنچى، جۇڭگو كارخانىچىلىرىنىڭ ئىجادىي روھى كەمچىل، مۇنداقچە ئېيتقاندا تەۋەككۈلچىلىك روھى يوق
ئامېرىكا ئىزچىل تەۋەككۈلچىلەرنىڭ جەننىتى بولۇپ كەلگەن، «غەرپتە ئالتۇن قېزىش» تىن تارتىپ بۈگۈنكى ئېنتېرنېت تورى پارتلىشىغىچە، ئامېرىكا ئىزچىل تەۋەككۈلچى ئەركىلەرنى يېتىشتۈردى. «ئالما»نىڭ سېتىشقا مەسئۇل بىر IT شېركىتىمۇ خەتەرگە تەۋەككۈل قىلىپ غەلىبە قازاندى. iphone نىڭ مەيدانغا كېلىشى پۈتۈن دۇنيانىڭ نەزىرىنى ئۆزىگە قارىتىپ، ئۇنىڭ يالغۇز يانفۇنلا ئەمەس، مودا ئىقتىدار قوشۇلۇپ پۈتۈنلەي يېڭىلانغان يېڭى مەھسۇلاتنىڭ ماركىسىغا ئايلاندى. iphone كىشىلەرگە شۇنداق دېيەلەيدۇكى:« مانا بۇ يانفۇن، ھەممەيلەننىڭ كۆزى مەندە بولسۇن»
جۇڭگو كارخانىچىلىرىدا تەۋەككۈلچىلىك روھ كەمچىل، يېڭىلىق يارىتىشقا جۈرئەت قىلالمايدۇ، ئىجاد قىلىشقا تېخىمۇ جۈرئەت قىلالمايدۇ، ئىزچىل چەتئەل كارخانىلىرىنىڭ قۇيرۇقىغا كىرىۋېلىپ ئۇلارنىڭ يېڭىلىق يارىتىش مۇساپىسىدىكى ئەگەشكۈچىلىك رولىنىلا ئويناپ كېلىۋاتىدۇ . جۇڭگونىڭ تېلېۋېزور كەسپىنى ئېلىپ ئېيتساق، ساندۇق تېلېۋېزوردىن ھازىرقى سۇيۇق كىرىستال ئېكرانلىق، ئىئون ئېكرانلىق تېلېۋېزورغىچە ھەممىسى چەتئەل ماركىلىرىنىڭ يېڭىلىق يارىتىش قەدىمىگە ئەگىشىپ تەرەققى قىلغان مەھسۇلاتلىرى بولۇپ، بازارنى تېز سۈرئەتتە ئىگەللىيەلمەيلا قالماي، يەنە ئوخشاش تۈردىكى مەھسۇلاتلىرىنىڭ ئىناۋىتىمۇ تۈزۈك يوق.

ئىككىنچى، جۇڭگونىڭ بىلىم مۈلۈك ھوقۇقىنى قوغدىشى يېتەرسىز
يېڭىلىق يارىتىپ پۇل تاپقىلى بولمىسا، كىممۇ يېڭىلىق ياراتسۇن؟ ناۋادا «ئا» «ب»نىڭ ئۆيىدىكى نەرسىنى ئوغۇرلىسا، لېكىن سوتچى ئۇنى جازادىن كەچۈرۈم قىلسا، ئۇنداقتا «ب»نىڭمۇ بىر كۈنى ئەمەس بىر كۈنى «س»نىڭ نەرسىسىنى ئوغۇرلىماسلىقىغا بىرنېمە دېگىلى بولمايدۇ.
بىر نەچچە كۈن ئىلگىرى، ئامېرىكىدىكى جۇڭگولۇقلار كوچىسىدا مۇنداق بىر ئىش بوپتۇ: جۇڭگولۇقلارنىڭ دەپىن بۇيۇملىرىنى ساتىدىغان بىر ماگىزىندا بىر قىسىم قەغەز قونچاق بار ئىكەن، ئۇنىڭ ئارىسىدا ماركىلىق دالا ماشىنىسى، LOGO (ئەنگە ئېلىنغان ماركا)لىق قەغەز ماشىنا مودېلى بار ئىكەن. جۇڭگولۇقلار چوقۇم بىلىدۇكى، بۇ نەرسىلەرنى جۇڭگولۇقلار دەپىن ئۇزاتقاندا كۆيدۈرۈشكە ئىشلىتىپ قايغۇسىغا تەسەللى ئىزدەيدۇ، شەكلى مەنىسىدىن چوڭقۇر. لېكىن بۇ قەغەز ماشىنا مودېللىرى ماگىزىن خۇجايىنىنىڭ تۈرمىگە كىرىشىگە سەۋەپكار بوپتۇ. ئامېرىكا ساقچى دائىرىلىرى ماركا ھوقۇقىغا دەخلى يەتكۈزۈش جىنايىتى بويىچە بۇ خۇجايىننى قولغا ئاپتۇ.
دۆلىتىمىزدىكىلەر بۇنى چوقۇم «چۆمۈلىگە زەمبىرەك ئېتىپتۇ» دەپ قاراپ، ئامېرىكىلىقلارنى ھەزىلكەشلىكتە مەسخىرە قىلىدۇ. لېكىن، بۇ ئىش چەتئەللىكلەرنىڭ بىلىم مۈلۈك ھوقۇقىنى قوغداشقا ناھىيىتى ئەھمىيەت بېرىدىغانلىقىنى تولۇق چۈشەندۈرىدۇ. دۆلىتىمىزدە مۇنتىزىم بىلىم مۈلۈك ھوقۇقىنى قوغداش ئاپىراتى كەمچىل بولغاچقا، ئوغۇرلۇقچە نەشر قىلىش ۋە ئوغۇرلۇقچە كۆچۈرۈپ تارقىتىش قىلمىشى ھەممە يەرگە يامراپ كەتكەن، بۇنى تەكشۈرۈپ بىر تەرەپ قىلماقمۇ بەك تەس. ئۇنداق قىلمىشلارنى قانات ئاستىغا ئېلىش كارخانىلارنىڭ ئۆسۈپ يېتىلىشى ۋە تەرەققىياتىغا تېخىمۇ زىيانلىق. سىرت بىلەن بولغان رىقابەتتە بازار ئارقىلىق ئەلالىرىنى تاللاپ، ناچارلىرىنى شاللاش كارخانىلارنىڭ پۇت تېرەپ تۇرۇشتىكى ئاساسى.

3- جۇڭگو كارخانىلىرىنىڭ ھايانكەشلىك خارەكتىرى كۈچلۈك
خۇ رېننىڭ 2011- يىلىدىكى بايلىق دوكلاتىدىكى سان- سىپىرلارغا ئاساسلانغاندا، دۆلىتىمىزدە ھازىر 10 مىليونلۇق ئائىلىدىن 960مىڭى، يۈز مىليونلۇق ئائىلىدىن 60 مىڭى بار بولۇپ، بۇلارنىڭ 3|1 ئۆي مۈلۈككە مەبلەغ سالغۇچىلار ئىكەن، بۇ نىسبەت ئۆتكەن 3 يىلنىڭ ھەممىسىدە ئاشقان.
جۇڭگولۇقلار بىخەتەر پۇل تېپىشنى ياخشى كۆرىدۇ، تاپقان- تەرگىنى بەلگىلىك كاپىتالغا يەتكەندىن كېيىن كەسپنىڭ داۋالغۇشچان كىرىزىسىدىن قېچىپ، بىر قەدەر مۇقىم بولغان ئۆي مۈلۈك كەسپىگە مەبلەغ سالىدۇ، ھەتتا نۇرغۇن دۆلەت كاخانىلىرىمۇ ئۆز بايرىقى ئاستىدا يەر مۈلۈك ئېچىش شېركىتىنى قۇرغان. شۇنداق ئېيتىشقىمۇ بولىدۇكى، يېقىنقى يىللاردىن بۇيان پارتلىغان ئۆي مۈلۈك كەسپى جۇڭگونىڭ ياساش كەسپى ئىگىلىكىنى پالەچ ھالغا چۈشۈرۈپ قويدى ھەم جۇڭگو كارخانىلىرىنىڭ تەرەققىياتىغا كېشەن بولدى.
جۇڭگودا ئۆينىڭ باھاسى بارغانسېرى شىددەت بىلەن ئۆرلەۋاتقاچقا، نۇرغۇن ياساش كارخانىلىرى مەبلىغىنى بىر-بىرلەپ ئۆي مۈلۈك كەسپىگە يۆتكىدى. ئۆي مۈلۈك كەسپىنىڭ ھەددىدىن زىيادە كۆپ پايدىسى، پايدىسى تولىمۇ ئاز بولغان ياساش سانائىتى كارخانىلىرىنىڭ ئۆز كەسپىگە بولغان قىزغىنلىقىنى يوقاتتى، شۇنىڭ بىلەن جۇڭگو ياساش كەسپىنىڭ ئارتۇقچىلىقى تەدرىجى ئاجىزلىدى. مانا بۇ ئۆي- مۈلۈك كەسپىنىڭ ھەددىدىن زىيادە كۆپ پايدىسىنىڭ ياساش كەسپىنى سىقىپ چىقىرىۋېتىشتىكى نەتىجىسى. ئەگەر بۇنىڭغا خاتىمە بېرىمىز دەيدىكەنمىز دۆلىتىمىز ئۆي مۈلۈكچىلىك كەسپىگە مەبلەغ سېلىشتا چوقۇم گېرمانىيەدىن ئۆگۈنىشى كېرەك. گېرمانىيىدە ئۆي مۈلۈك كەسپى پايدىسى زور كەسپ ئەمەس، ئەكسىچە ياساش كەسپى پايدىسى زور كەسپتۇر. نېمىسلارنىڭ گەرچە كىرىمى يۇقۇرى بولسىمۇ، لېكىن گېرمانىيىنىڭ پايتەختى بېرلىندىكى ئۆي باھاسى بېيجىڭ، شاڭخەي، گۇاڭجۇ، شېنجېنلاردىكى ئۆي باھاسىدىن كۆپ ئەرزان. سان- سىپىرلاردىن كۆرۈلىشىچە، ئۆتكەن 10 نەچچە يىلدا، گېرمانىيىدىكى ئۆي باھاسى ھەر يىلى ئوتتۇرا ھېساپ بىلەن %1 ئۆرلىگەن، بىراق مال باھاسى ھەر يىلى ئوتتۇرا ھېساپ بىلەن %2 ئۆرلىگەن. بۇ ئەمىلىيەتتە، گېرمانىيىدە ئۆي باھاسىنىڭ ھەر يىلى ئوتتۇرا ھېساپ بىلەن %1 چۈشىۋاتقانلىقىنى ئىسپاتلايدۇ. 1977- يىلىدىن بۇيان، گېرمانىيىدە ئۆي باھاسى ئوتتۇرا ھېساپ بىلەن %60 ئۆسكەن، لېكىن، شەخسلەرنىڭ كىرىم سەۋىيىسى 3 ھەسسە ئۆسكەن. گېرمانىيىدە يەر خۇسۇسىي مۈلۈك تۈزۈمىدە ئىشلىتىلىدۇ، ھەر دەرىجىلىك ھۆكۈمەتلەرنىڭ يەر ئىشلىتىشىدە ئېنىق چەكلىمە بار، سودا رايونى بىلەن ئولتۇراق رايون ئېنىق ئايرىلغان، ھەمدە ئۆي مۈلۈك باھاسىنىمۇ بازار يېتەكلەيدۇ، ئۆي مۈلۈك سودىگىرىنىڭ دېگىنى ھېساپ بولىدىغان ئىش يوق. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، گېرمانىيىدىكى ھەر بىر ئۆي سودىسى ۋە ئىجارىگە بېرىش سودىسى ئەنگە ئېلىنىپ، شۇ رايوندىكى ئۆينىڭ ئوتتۇرىچە باھاسى سىتاتىستىكا قىلىنىپ، بۇ باھادىن ئاشۇرىۋەتكەنلەر ئېغىر جازالىنىدۇ.
ئۆي مۈلۈك سودىسىدىكى ھايانكەشلىكنى بۇنداق باپلاش تەدبىرى سودىگەرلەرنىڭ زور پايدا ئېلىشىنى چەكلەپ، گېرمانىيىدىكى ئۆي سودىسىنى نەپ ئالغىلى بولمايدىغان كەسپكە ئايلاندۇرغان، ھەمدە گېرمانىيە كارخانىچىلىرىنىڭ كاللىسىدا پەقەت ياساش كەسپىلا ھەقىقىي نەپ بېرىدىغان كەسپ دەيدىغان ئۇقۇم شەكىللىنىپ، ئۆز كەسپىنى خاتىرجەم، كۆڭۈل قويۇپ ئىشلەيدىغان ۋەزىيەتنى شەكىللەندۈرگەن، بىر كېچىدىلا بېيىپ كېتىمەن دەيدىغان ئۇقۇم ئۇلارنىڭ كاللىسىدا مەۋجۇت ئەمەس.
جۇڭگودىن جوبىس چىقماسلىقىدىكى سەۋەپ نۇرغۇن «جۇڭگوچە ئالاھىدىلىك»لەر بىلەن بىۋاستە مۇناسىۋەتلىك. بۇنداق ئەھۋالنى ئۆزگەرتىش ھۆكۈمەت ۋە كارخانىلارنىڭ كۆپ تەرەپلىمە تىرىشچانلىقىغا باغلىق. تونۇشنى ئۆستۈرۈپ، جوبىستەك كىشىلەرنىڭ مەيدانغا كېلىشىگە ئۇيغۇن كېلىدىغان مۇھىت ۋە تۈزۈلمىنى ئورنىتىش كېرەك. ئالدى بىلەن شارائىت يارىتىپ بېرىش لازىم، ھۆكۈمەت كارخانىلارنىڭ يېڭىلىق يارىتىشىغا يۆلەنچۈك بولۇپ ئۇلارغا مەدەت بېرىش لازىم. ئەمىلىي، ئۈنۈملۈك بولغان مۇكاپاتلاش تۈزۈمىنى يولغا قويۇپ،كارخانىلارنىڭ يېڭىلىق يارىتىش ئاكتىپچانلىقىنى يېتىشتۈرۈش كېرەك؛ ئىككىنچىدىن، ئۆي مۈلۈك كەسپى قاتارلىق ھايانكەش خارەكتىرلىك ئىقتىسادنىڭ يۇقۇرى پايدا بوشلۇقىنى چەكلەپ،كارخانىلارنىڭ كاپىتالغا تايىنىپلا پايدىغا ئېرىشىدىغان ھايانكەشلىك پىسخىكىسىدىن مۇداپىئە كۆرۈش لازىم. جۇڭگو كارخانىلىرىدىكى ئىنتايىن كۆپ «ئىشلىمەي چىشلەيدىغانلار» ئاللىقاچان نۇرغۇن كارخانىلارنىڭ «ناچار سۈپەتلىك، كۆپ مەنبە لىك » تەرەققىياتىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىپ، باش- ئايىقى ئاستىن- ئۈستۈن بولۇپ كەتكەن ئاقىۋەتنى شەكىللەندۈردى؛ ئۈچىنچىسى، دەرھال پۇختا بولغان بىلىم مۈلۈك ھوقۇقىنى قوغداش تۈزۈمىنى ئورنىتىپ،ئوغۇرلۇقچە نەشر قىلىدىغان كارخانىلارنىڭ قىلمىشىغا كۈچلۈك زەربە بېرىپ، ياخشى بولغان رىقابەت مۇھىتىنى بەرپا قىلىش لازىم.
ئەلۋەتتە، ياساش كەسپىدە « دۆلەت غەزىنىسى بىلەن تەڭلىشەلەيدىغان» «ئالما» شېركىتى سىرتقى مۇھىتقا تايىنىپلا مۇۋەپپىقەت قازانغان ئەمەس، ئەڭ مۇھىمى، يەنىلا كارخانىنىڭ كەسپكە بولغان ئالدىن كۆرەرلىگىدە ۋە مەھسۇلاتتا يېڭىلىق يارىتىشىدا. «ئالما»نىڭ مۇۋەپپىقىيەت ئاساسى يېڭىلىق يارىتىشنى ئىجاد قىلىشقا ئۆستۈرگەنلىكىدە. جۇڭگو ھازىرقى ھالىتىنى ئۆزگەرتىمەن دەيدىكەن، جوبىسچە كارخانىلارنى قۇرۇپ چىقىش كېرەك. يەنى، «جۇڭگو ئىشلەپچىقاردى»نى «جۇڭگو ئىجاد قىلدى»غا ئۆزگەرتىش كېرەك.

«يېڭى ئادەم كۈچى» ژورنىلىنىڭ 2011- يىللىق 11- سانىدىن
ئەنۋەر جۇلا تەرجىمىسى.

                                                                           مەنبە: باغداش مۇنبىرىدىن ئېلىندى.


كۆرۈلۈشى: 1260 \ يوللانغان چېسلا: 2012-09-21
ئىنكاس يوللاش
ئىسم:
ئېلخەت:
ئىنكاس:
توغرىلاش كودى: